Όταν ένας ποταμός χάνεται, μια λίμνη γεννιέται;

Τις σκέψεις του, τις εντυπώσεις και τις εικόνες που αποτυπώθηκαν στην καρδιά  του, μετά   την  πεζοπορία  που οργάνωσε  η   Ορειβατική  και Πεζοπορική  Λέσχη  Ποδοχωρίου από  το  Φράγμα  του  Μαρμαρά  στα Λουτρά Ελευθερών,  κατέγραψε  σε ένα κείμενο που πλημμυρίζει από ευαισθησία ο Βασίλης Ηλιάδης με τίτλο: 

"Όταν ένας ποταμός χάνεται, μια λίμνη γεννιέται;" 

"Η Ορειβατική και Πεζοπορική Λέσχη Ποδοχωρίου συναντά την Κούτσα-Κούτσα (Πεζοπορική Ομάδα Αθήνας). Από τον Ακροπόταμο στα Λουτρά.

Ποδοχώρι, Θεσσαλονίκη, Άμστερνταμ και Αθήνα συναντιούνται για να περπατήσουν, να συνομιλήσουν, να φιλοσοφήσουν, να αναζητήσουν, να γνωριστούν και να μάθουν.

Ο Μαρμαράς ξεκινά το ταξίδι του δυτικά της Ελευθερούπολης στα ριζά του όρους Σύμβολο και διασχίζει την Πιερία κοιλάδα με κατεύθυνση από Ανατολικά προς τα Δυτικά. Στο κάμπο της Μεσορόπης συναντά τον Οβριό. Ο Οβριός κατεβαίνει ορμητικός, φουριόζος από τη Βοσκοβρύση που βρίσκεται σε κορυφή του Παγγαίου και αυτό είναι ένα σμίξιμο των δυο βουνών μέσα απ’ τα νερά τους. Ο Μαρμαράς ανανεωμένος, αφήνει πίσω τον Πλατανότοπο, το Ποδοχώρι και συνεχίζει από τον Ακροπόταμο για να εκβάλει στον Στρυμωνικό κόλπο από τα Λουτρά Ελευθερών, αφού ανακατέψει τα μπουζαλένια νερά του με τις θερμές ιαματικές πηγές στο τελευταίο χιλιόμετρο της διαδρομής του.

Η πορεία της ομάδας, ξεκινά από το εργοτάξιο μετά τον Ακροπόταμο και είναι (loop) μετ΄ επιστροφής , από τον ίδιο χωμάτινο δρόμο. Μια απόσταση περίπου 9,5 χιλιομέτρων.

Εργοτάξιο που; Στην μέση του πουθενά; Γιατί;

Θέλουν να μαντρώσουν το ποτάμι. Φράγμα φτιάχνεται λοιπόν μέσα στη κοιλάδα. Πολύχρονα πλατάνια κόπηκαν, δρόμοι ανοίχτηκαν, τεράστια φορτηγά, εκσκαφείς και οδοστρωτήρες αλλάζουν άρδην το τοπίο. Για καλό;

Ένα ποτάμι στο οποίο, όλα τα μέλη της παρέας από παιδιά έχουμε ψαρέψει, έχουμε κολυμπήσει και δροσιστεί στα νερά του, έχουμε κατασκηνώσει στις όχθες του, μάλλον θα κινδυνέψει να χαθεί. Ίσως είναι η τελευταία χρονιά που το βλέπω όπως το ήξερα μέχρι τώρα.

Όμως μια λίμνη θα γεννηθεί. Το μέλλον φέρνει την ελπίδα ή κάτι άλλο;

Αφήνοντας πίσω το βιομηχανικό τοπίο του εργοταξίου, ακολουθούμε χωμάτινο δρόμο χωρίς υψομετρικές διαφορές. Δεξιά μας υψώνεται κάθετα ένας πράσινος ορεινός όγκος, το δασωμένο όρος Σύμβολο. Αλλού τα χώματα του είναι κατακόκκινα και αλλού άσπρα αργιλώδη. Αριστερά είναι το φαράγγι στο βάθος του οποίου κυλά το ποτάμι. Άλλοτε το περνάμε από ψηλά και άλλοτε πλησιάζουμε τις όχθες του. Η διαδρομή είναι ήπια και στο μεγαλύτερο μέρος της υπό σκιά. Αυτό την κάνει φυσικά ιδιαίτερα ευχάριστη. 

Στη θάλασσα από πλατάνια συναντάμε κρανιές και κουμαριές, παλιούρια και πουρνάρια, λυγαριές και κάθε είδους βότανα από βαλσαμόχορτο και φονιά, μέχρι ρίγανη και ένα είδος τσαγιού (Sidiritis Montania L) από τα 17 διαφορετικά είδη που ευδοκιμούν στην Ελλάδα. Άγρια κλήματα, πιθανά από αρχαίες ποικιλίες της περιοχής, αλλά και ένα δένδρο με καρπούς σε μέγεθος κερασιού χρώματος βυσσινί, άγνωστο σε μας. Με επιφύλαξη αλλά και θράσος ταυτόχρονα, δοκίμασα και μου φάνηκε ιδιαίτερα ωραίο. Ο καρπός ήταν ζουμερός σαν βανίλια που έμοιαζε όμως με κεράσι. Από μια γρήγορη έρευνα εκ των υστέρων τελικά κατέληξα ότι μάλλον είναι δαφνοκέρασον ή ροδόδαφνον ή ταφλάν (Prunus laurocerasus) και πατρίδα του είναι ο παράλιος Πόντος, όπου θεωρούν τους καρπούς του εκλεκτό και συγχρόνως θεραπευτικό έδεσμα.

Διασχίζουμε το ποτάμι και βρισκόμαστε από την άλλη πλευρά. Μετά από λίγο συναντάμε στα δεξιά μας ένα εγκαταλελειμμένο διώροφο σπίτι. Σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες που δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένες, πρόκειται για κτίριο που χρησιμοποιήθηκε από τον Κάπα, τον επικεφαλής της εθνικής ανταρτικής ομάδας (ΕΑΟ) που έδρασε την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου, στο Σύμβολο.

Ένα άλογο κοιτάει ξαφνιασμένο. Η πορεία συνεχίζεται. Μετά από λίγο συναντάμε τα πρώτα εγκαταλελειμμένα κτίρια των παλαιών εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούσαν όσοι ήθελαν να απολαύσουν τα λουτρά. Τα Λουτρά Ελευθερών είναι σήμερα ένα ακατοίκητο χωριό. Χωριό φάντασμα, θα έλεγε εύκολα κανείς, αφού υπάρχουν δεξιά και αριστερά από το ποτάμι 31 εγκαταλελειμμένα κτίρια χωρίς πόρτες και παράθυρα να χάσκουν στο δάσος το οποίο προσπαθεί να εισχωρήσει παντού. Δυστυχώς, εγκατάλειψη και φθορά κυριαρχούν. Το φυσικό τοπίο όμως εξακολουθεί να παραμένει απαράμιλλο. Το ποτάμι κυλάει τα καθαρά γάργαρα νερά του και λέει μυστικά στους επισκέπτες για χαλάρωση και ευζωία. Λιβελούλες που πετούν, πλήθος από ψάρια που κολυμπούν μαζί μας,

αλλά και ποτάμιες χελώνες, κάνουν τον τόπο νεραϊδότοπο. 

Οι ιαματικές πηγές της περιοχής είναι γνωστές από την αρχαιότητα. Πιθανώς εδώ βρισκόταν η αρχαία πόλη Απολλωνία, που η ονομασία της σχετίζεται με ιαματικές πηγές.

Το παλαιότερο από τα σωζόμενα κτίρια είναι ένα οθωμανικό λουτρό των τελών του 18ου αιώνα. Η περιοχή μετατράπηκε σε λουτρόπολη όταν το 1908-1910 ο καπνέμπορος Ζάχος Ζάχου ανέλαβε την εκμετάλλευσή τους από το οθωμανικό δημόσιο. Τον σχεδιασμό της ανέλαβε ο αρχιτέκτονας Αριστοτέλης Ζάχος. Τα κτίρια που αποδίδονται σε αυτόν είναι τα ξενοδοχεία «Αμφίπολις» και «Παγγαίο» και το ισόγειο του κτιρίου του εστιατορίου. Λόγω της μεγάλης απόστασης της λουτρόπολης από κάποιο οικισμό σε αυτή κτίστηκαν διάφορα καταστήματα, όπως φούρνος και παντοπωλείο. Κτίρια στη λουτρόπολη συνέχισαν να κτίζονται σε όλον τον 20o αιώνα, σχηματίζοντας ένα μικρό οικισμό που σήμερα έχει εγκαταλειφθεί πλήρως από την πολιτεία.

Θυμάμαι τα καλοκαίρια στα τέλη της δεκαετίας του 60 και την δεκαετία του 70, τον παππού μου Βασίλειο Ηλιάδη και την γιαγιά μου Αναστασία Ηλιάδη να κάνουν διακοπές στα Λουτρά, συνήθως κατά τον μήνα Σεπτέμβριο και παράλληλα να απολαμβάνουν τα ιαματικά τους μπάνια.

Σήμερα όταν φτάσαμε στην υπαίθρια πισίνα που έχουν δημιουργήσει οι φίλοι του μέρους αυτού, έπαιρναν το μπάνιο τους δύο ηλικιωμένα ζευγάρια. Μετά ήταν η σειρά μας και εμείς την αφήσαμε σε δύο νέα παιδιά που ήρθαν αργότερα να απολαύσουν την υπέροχη φύση και τα δώρα της.

Ένας χώρος που προσφέρεται για ήπια τουριστική ανάπτυξη και εναλλακτικό τουρισμό και ως τέτοιος αξιοποιήθηκε έναν αιώνα πριν, σήμερα παραμένει παραμελημένος, αλλά όχι ξεχασμένος. Ο κόσμος τον αγαπάει και τον επισκέπτεται."

Εδώ μπορείτε να δείτε το κείμενο και φωτογραφικό υλικό.

"Αλήθη-α" Φωτογραφική Ομάδα Ποδοχωρίου

Μια ακόμη ιδέα  για την προβολής της ιστορίας του χωριού μας παίρνει σάρκα και οστά, με την δημιουργία της Φωτογραφικής Ομάδας Ποδοχωρίου  "Αλήθη-α".

Δημοτικό Σχολείο Ποδοχωρίου  1930.
Η δασκάλα Καλλιόπη Θεοδωράκη
και ο χωριανός μας δάσκαλος  Κώτσιος Αδάμος.

Μετά από πολλές σκέψεις και συζητήσεις αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε αυτή την ομάδα με σκοπό την συλλογή, την ψηφιοποίηση, την καταγραφή, την προβολή και τον σχολιασμό φωτογραφιών του χωριού μας.

Στόχος μας είναι στο τέλος να δημιουργηθεί ένα αρχείο με όσες περισσότερες φωτογραφίες μπορέσουμε να συγκεντρώσουμε. 

Μέσα από τις φωτογραφίες θα μπορέσουμε να γυρίσουμε πίσω στον χρόνο και να δούμε τοποθεσίες του χωριού, έθιμα, αθλητικές εκδηλώσεις, γιορτές, ασχολίες, πρόσωπα και στιγμές της καθημερινότητας των κατοίκων του χωριού μας κατά τον περασμένο αιώνα. 

Το φωτογραφικό υλικό μπορεί να φτάνει μέχρι και το 1990, περίπου μια γενιά πίσω.

Είναι κρίμα αυτό το υλικό να μένει κλεισμένο σε συρτάρια,  μπαούλα,  κιτρινισμένους φακέλους και παλιά άλμπουμ.

Το Δημοτικό Σχολείο στη δεκαετία του '70

Η προβολή των φωτογραφιών θα γίνεται μέσα από την σελίδα "Αλήθη-α" Φωτογραφική Ομάδα Ποδοχωρίου.

Κάθε φωτογραφία, που  θα μας προσκομίζεται για να αναρτηθεί, καλό είναι να συνοδεύεται από την χρονολογία (κατά προσέγγιση), την τοποθεσία, το γεγονός και, εφόσον κάποιος το επιθυμεί, τα πρόσωπα.

Το Δημοτικό Σχολείο σήμερα.

Ελπίζουμε και ευχόμαστε αυτή η προσπάθεια να αγκαλιαστεί από όσους περισσότερους  γίνεται, να ξεθάψουμε τις φωτογραφίες και τις μνήμες μας και να τις μεταφέρουμε στις νεότερες γενιές.

Παλαιοχριστιανική Βασιλική Ποδοχωρίου

Κατά την διάνοιξη αγροτικής οδού τον Ιούλιο του 1973 στην τοποθεσία Παλαιοκκλήσια, κοντά στην περιοχή Λεύκη της κοινότητας Ποδοχωρίου και σε απόσταση  100 μέτρων από την επαρχιακή οδό Ποδοχωρίου - Ακροποτάμου, ήλθαν στο φως τμήματα ενεπίγραφης επιτύμβιας πλάκας και αρχιτεκτονικά μέλη ως βάση κίονα, αμφικιονίσκος, κίονας και άλλο ένα τμήμα αμφικιονίσκου.

Το κείμενο της επιγραφής της επιτύμβιας πλάκας, το οποίο δεν μπορεί να διαβαστεί πλήρως γιατί λείπουν αρκετά τμήματά της, έχει ως εξής:

Ηρόδοτος [
νος εαυτώ κ[ αί τ]
ή συμβίω Δο[ μι]
τία και Γαΐω  κ[αί Μ]
άρκω  τ[οι]ς  τέκν [οις]
έζων  ε[κ] των ιζ[
ν εποίη[σ] ε[
ος πρε[ψ, ...
τις εποίη[
την στή[
ιδια Δομι[τία...                          
δότω θρεψ[

Οι εργασίες διάνοιξης της αγροτικής οδού διακόπηκαν αμέσως και μετά από λίγες ημέρες άρχισε ανασκαφική έρευνα. Η ανασκαφική έρευνα πραγματοποιήθηκε για δύο συνεχόμενες ανασκαφικές περιόδους, κατά τα έτη 1973 και 1974, με αποτέλεσμα την ανεύρεση μιας τρίκλιτης παλαιοχριστιανικής βασιλικής.

Η περιορισμένης έκτασης ανασκαφική έρευνα υποδεικνύει μια ελληνιστικού τύπου ξυλόστεγη τρίκλιτη δρομική βασιλική, χαρακτηριστικός  αρχιτεκτονικός τύπος εκκλησιαστικού κτιρίου διαμέσου του οποίου εκφράστηκε η χριστιανική θρησκεία στα πρώτα χρόνια  μετά την επικράτησή της.

Ο αρχιτεκτονικός τύπος αντιστοιχεί σε ορθογώνιο κτίριο που χωρίζεται κατά πλάτος σε ένα μεσαίο κλίτος και δύο ή περισσότερα στα πλάγια. Το μεσαίο κλίτος συνήθως πλατύτερο καταλήγει σε αψίδα που βλέπει στην ανατολή και εξέχει από τον κυρίως κορμό. Δικλινής στέγη καλύπτει το συνήθως υπερυψωμένο μεσαίο κλίτος και μονοκλινείς τα πλάγια, διαμορφώνοντας έτσι μια διάσπαση όγκων. Επιμήκης χώρος, ο νάρθηκας καταλαμβάνει την δυτική πλευρά, όπου και η κύρια είσοδος. Τετράπλευρη αυλή με στεγασμένες στοές, τοποθετημένη συνήθως στη δυτική πλευρά, το λεγόμενο αίθριο, και διάφορα προσκτίσματα για τις ειδικές λειτουργικές ανάγκες (βαπτιστήρια) συμπλήρωναν τον βασικό πυρήνα.

Η βασιλική του Ποδοχωρίου, που ανήκει στον συγκεκριμένο τύπο, συγκροτείται από το αίθριο, τον νάρθηκα, το κυρίως σώμα του ναού που χωρίζεται σε τρία κλίτη και την ημικυκλική αψίδα-κόγχη του Ιερού στα ανατολικά, η οποία εξέχει του ορθογώνιου σχήματος του ναού.

Από το αίθριο αποκαλύφθηκε μόνο η ανατολική στοά, η οποία επικοινωνούσε με τον νάρθηκα μέσω μιας σχετικά έκκεντρης θύρας. Ο νάρθηκας με εσωτερικό πλάτος 1,75 μ. επικοινωνεί με τον κυρίως ναό  μέσω τριών εισόδων, μία για κάθε κλίτος. Το μεσαίο κλίτος  με πλάτος 3,65 είναι σχεδόν διπλάσιο από τα πλάγια κλίτη, από τα οποία χωρίζεται με δύο κιονοστοιχίες από πέντε κίονες. Η κόγχη με διάμετρο 6,20 μ. έχει την κάτοψη ελαφρώς υπερυψωμένου κύκλου. Οι εσωτερικές διαστάσεις του ναού με τον νάρθηκα και χωρίς την κόγχη μετρούν 10,82 μήκος Χ 8,40 πλάτος.

Σπαράγματα κονιαμάτων με διάκοσμο, αλλά και μικρές γυάλινες ψηφίδες διάφορων χρωμάτων μαρτυρούν ψηφιδωτά και τοιχογραφικό εντοίχιο διάκοσμο.

Αξιόλογα ψηφιδωτά διακοσμούσαν και τα δάπεδα του ναού. Μέχρι στιγμής έχει αποκαλυφθεί το δάπεδο στον νάρθηκα, στο δυτικό τμήμα του κεντρικού κλίτους και τμήμα από το δάπεδο στο νότιο διαμέρισμα. Το ψηφιδωτό του νάρθηκα διαιρείται σε οκτώ διάχωρα που πλαισιώνονται από βαθμιδωτά τρίγωνα και κοσμούνται με ποικίλα θέματα: συνεχόμενο φολιδωτό θέμα, τετράγωνα που διαλύονται σε τρίγωνα, συμπλεκόμενα οκτάγωνα. Τρία διάχωρα σώθηκαν σχεδόν ακέραια, ενώ τα υπόλοιπα βρέθηκαν κατεστραμμένα με ίχνη καύσης.

Το υπόστρωμα του ψηφιδωτού ήταν κουρασάνι και είχε πάχος 0,20 μ.. Κάτω από το υπόστρωμα τα δύο νομίσματα που βρέθηκαν, το ένα κατεστραμμένο και το άλλο του Βαλεντιανού (375-392 μ.Χ.) καθορίζουν και το terminus post quem για την κατασκευή του ψηφιδωτού.

Μεταξύ των κυριοτέρων ευρημάτων είναι τμήματα διάτρητων θωρακίων, ιωνικό κιονόκρανο, η άνω απόληξη πεσσίσκου, που έχει  μορφή κουκουνάρας, κίονας διαστάσεων 1,90 χ 0,34 μ. πλήθος κεράμων, μισό τμήμα θωρακίου με ανάγλυφο σταυρό, που βρέθηκε στο χώρο του Ιερού του μικρού ναού και προφανώς χρησίμευε ως Αγία Τράπεζα, και η μαρμάρινη Αγία Τράπεζα της βασιλικής σπασμένη.

Η πιθανότερη αιτία καταστροφής υπήρξε η πυρκαγιά, γιατί όπως διαπιστώθηκε σε πολλά σημεία, όχι μόνο του ψηφιδωτού δαπέδου, αλλά και αλλού βρέθηκαν ίχνη πυρκαγιάς.

Συμπερασματικά στο κτίσμα διακρίνονται τρεις φάσεις:

Α' φάση:Η ίδρυση του ναού τοποθετείται στα τέλη του 4ου/αρχές 5ου αιώνα μ.Χ.

Β' φάση: Μια δεύτερη φάση παρουσιάζεται τον 6ο αιώνα. Η καταστροφή του ναού τοποθετείται  κατά πάσα πιθανότητα στα τέλη του 6ου και στις αρχές του 7ου αιώνα μ.Χ., ενώ τα έντονα ίχνη φωτιάς  ισχυροποιούν την άποψη ότι ο ναός καταστράφηκε  από πυρκαγιά.

Γ' φάση: Μετά την καταστροφή της βασιλικής, στο ανατολικό τμήμα  του κεντρικού κλίτους, μπροστά στη αψίδα της, κτίστηκε μικρό μονόκλιτο ναΰδριο, ενώ ο υπόλοιπος χώρο της βασιλικής χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο.

Το μικρό μονόκλιτο ναΰδριο εντός της βασιλικής

Η κοιλάδα που σχηματίζεται ανάμεσα στο Παγγαίο και το Σύμβολο ανήκε στην αρχαιότητα στην χώρα των Πιερέων και αποτελούσε το δυτικό όριο εξάπλωσης των αρχαίων θρακών.

Στην Ελληνιστική Εποχή η περιοχή μοιραζόταν ανάμεσα σε δύο σημαντικά αστικά κέντρα, την Αμφίπολη στα δυτικά και τους Φιλίππους στα ανατολικά.

Στην Ρωμαϊκή Εποχή η περιοχή του Ποδοχωρίου ανήκε πιθανότατα στην χώρα της ρωμαϊκής αποικίας των Φιλίππων. Οι Φίλιπποι  πρωτίστως και η Αμφίπολη δευτερευόντως κυριαρχούν ως κέντρα της νέας θρησκείας και γρήγορα κοσμούνται με μεγαλοπρεπείς ναούς. 

Την εξάρτηση της βασιλικής Ποδοχωρίου από την Αμφίπολη υποδηλώνει και η ομοιότητα της κάτοψης με την βασιλική Δ' της Αμφίπολης.

Οι εντοπισμένες μέχρι σήμερα παλαιοχριστιανικές βασιλικές στην περιοχή της Πιερίας κοιλάδας, βασιλική Ποδοχωρίου, βασιλική Κηπίων και βασιλική Ελευθερούπολης, καταλαμβάνουν τα δύο άκρα της, και από την άποψη αυτή παρουσιάζουν ενδιαφέρον, καθώς υποδηλώνουν την συνεχή χρήση της βασικής οδικής αρτηρίας που διέσχιζε από την αρχαιότητα την κοιλάδα, παρόλο που η διάσημη Εγνατία οδός που την παρέκαμπτε μετρούσε ήδη τέσσερις αιώνες ζωής. 

Βιβλιογραφία

1.Αραμπατζή Μ., Δαδάκη Σ. (2017). "Παλαιοχριστιανική Βασιλική Ποδοχωρίου". Πρακτικά 1ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας. Δήμος Παγγαίου. 304-315.

2. Αρχαιολογικό Δελτιον 29(1973-74): ΧΡΟΝΙΚΑ, 838-841.

Ποδοχώρι: 29 + 1 λόγοι που μένουμε, αγαπάμε και επενδύουμε στο χωριό μας

Γίνεται σήμερα μια απόπειρα καταγραφής 29  σημαντικών λόγων, που κάνουν το χωριό μας να ξεχωρίζει και που το καθιστούν έναν ιδανικό τόπο διαμονής, χαλάρωσης και επένδυσης (όχι κατ'  ανάγκη οικονομικής).
Φυσικά μπορούν να προστεθούν και  άλλοι λόγοι, ίσως όχι  μικρότερης σημασίας. Χρειάζονται πολλά να γίνουν ακόμη, αρκεί να το πιστέψουμε και να προσπαθήσουμε. 
Η παρακάτω καταγραφή είναι η αρχή. Η σειρά είναι τυχαία, αν και επιχειρήθηκε μια κάποια ομαδοποίηση και ιεράρχηση. Η λίστα αυτή αντανακλά την προσωπική μας γνώμη και πρέπει να θεωρηθεί σαν  ένα σύνολο,  λόγων και παραγόντων, με την δική του δυναμική. Προτάσεις για συμπλήρωση της λίστας δεκτές.

1ος  Το Ποδοχώρι είναι ένα πανέμορφο καταπράσινο  χωριό που απλώνεται στις πλαγιές της νοτιοδυτικής πλευράς του Παγγαίου, χτισμένο αρχικά πάνω σε δύο λόφους, που το διασχίζει ένα ρέμα -Λάκκος- κατάφυτο από πλατάνια λεύκες και καρυδιές. Βλέπει στην πιο εντυπωσιακή πλευρά του Παγγαίου, ενώ από τα σπίτια του πάνω χωριού  φαίνεται η θάλασσα και η κορυφή του Αγίου Όρους. Έχει ήπιους χειμώνες και δροσερά καλοκαίρια, χωρίς ομίχλες και δυνατούς αέρηδες.

2ος  Το χωριό μας έχει πλούσια ιστορία που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Υπάρχουν αναφορές για ρωμαϊκές ανάγλυφες ενεπίγραφες (200 μ.χ.) μαρμάρινες πλάκες, η Παλαιοχριστιανική Ποδοχωρίου, η Τουρκοκρατία, η συμμετοχή των κατοίκων του στον Μακεδονικό Αγώνα, η τραγική δεύτερη βουλγάρικη κατοχή, η συμμετοχή στην Εθνική Αντίσταση 1941-1944, το ιδιωτικό γυμνάσιο, η καπνοκαλλιέργεια.

3ος  Για το χωριό μας έχουν γραφεί τέσσερα βιβλία: Η Λαογραφία Ποδογόριανης και Η ζωή Κουρμπάνι (Δ. Κοσλίδη), Του καπνό στου Ποδοχώρ' (Γ. Φιλίππου) και το Δοκίμιο για την Ιστορία της Ποδογόριανης (Κώτσιου Αδάμου).

4ος Το χωριό μας αναφέρεται σε 30 περίπου βιβλία και δημοσιεύσεις.

5ος  Στο Ποδοχώρι βρίσκονται δύο από τα συνολικά εικοσιπέντε πέτρινα γεφύρια, που υπάρχουν στα χωριά που περιβάλλουν το Παγγαίο.

6ος  Το χωριό μας είναι εκπαιδευτικό κέντρο της περιοχής, αφού σ΄ αυτό υπάρχουν Νηπιαγωγείο, Δημοτικό Σχολείο, Γυμνάσιο  και Λύκειο.

7ος  Είναι το μοναδικό χωριό της Δ.Ε, Ορφανού που 'έχει χαρακτηριστεί ως παραδοσιακός- ιστορικός οικισμός.

8ος  Υπάρχει ο προσφάτως ανακαινισμένος ιερός ναός Αγίου Γεωργίου, χτισμένος το 1847. Με το καμπαναριό να ολοκληρώνεται το 1882. Πανηγυρίζει στις 23 Απριλίου.

9ος  Στο χωριό μας υπάρχουν και λειτουργούν Φροντιστήριο Ξένων Γλωσσών, Φροντιστήρια Μέσης Εκπαίδευσης και Σχολή Χορού.

10ος  Από το χωρίο μας ξεκινούν τέσσερις  αχαρτογράφητες  και μη σηματοδοτημένες ορειβατικές και πεζοπορικές διαδρομές.

11ος   Nότια από το χωριό μας περνάει το ποτάμι Μαρμαράς, που είναι σταθερός προορισμός για την Πρωτομαγιά.

12ος  Ο Πολιτιστικός Σύλλογος  διοργανώνει κάθε χρόνο  στις 2 Γενάρη το έθιμο  Ποδάρκιασμα, την Κυριακή της Αποκριάς το κάψιμο των Ψύλλων (Ψύλλοι μ') και το καλοκαίρι τον ετήσιο χορό του( στη περιοχή Τσιρίφ) και την εκδήλωση για να τιμήσει  την τρίτη ηλικία (80 +).

13ος  Ο Πολιτιστικό Σύλλογος έχει Τμήμα παραδοσιακών χορών και την θεατρική Ομάδα "Κόκκινη κλωστή" με σημαντική και αξιόλογη δράση.

14ος Στην κοινότητα του χωριού λειτουργεί λαογραφικό Μουσείο.

15ος Στην χωριό μας στέκει ακόμη όρθιο το Οθωμανικό Λουτρό  ή Χαμάμ.

16ος  Στην πλατεία του χωριού υπάρχει αμφιθέτρο, όπου γίνονται διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις

17ος  Στο χωριό μας ανάλογα με την εποχή μπορεί να βρει κανείς και να αγοράσει τοπικά προϊόντα όπως κρασί, τσίπουρο, λάδι, αμύγδαλα, μέλι, κρέας, γάλα, πατάτες, αυγά, λαχανικά, καλοκαιρινά φρούτα. Ενώ από τα διπλανά χωριά μπορεί να βρει φέτα και καρύδια.

18ος  Στον οικισμό του Κοκκινοχωρίου της κοινότητας Ποδοχωρίου, 3 χιλιόμετρα από το χωριό μας, λειτουργεί Δημοτικός Βρεφονηπιακός Σταθμός

19ος    Κάθε Τρίτη υπάρχει αγροτικός γιατρός για εξέταση ασθενών και συνταγογράφηση φαρμάκων, ενώ παράλληλα εδώ και πολλά χρόνια λειτουργεί ένα από τα πρώτα φαρμακεία της περιοχής

20ος  Σε απόσταση μόλις 15-20 χιλιόμετρα, μπορεί να βρει κανείς κοσμικές και απόμερες παραλίες σε ένα εύρος 20 περίπου χιλιομέτρων, από την παραλία Οφρυνίου μέχρι τα Λουτρά Ελευθερών.

21ος  Από το χωριό μας μπορεί να πάει κανείς σε 20 λεπτά στην Ελευθερούπολη, 40 λεπτά στην Καβάλα και σε 1 ώρα και 30 λεπτά στην Θεσσαλονίκη.

22ος  Το Ποδοχώρι βρίσκεται ανάμεσα σε δύο  σημαντικούς τουριστικούς προορισμούς: την Χαλκιδική-Άγιο Όρος και την Θάσο.

23ος Το Ποδοχώρι βρίσκεται σχετικά κοντά σε δυο καλοκαιρινά Φεστιβάλ: το Φεστιβάλ Φιλίππων και το Φεστιβάλ Αμφίπολης.

24ος Το Ποδοχωρι βρίσκεται σχετικά κοντά στον Αρχαιολογικό χώρο και το Μουσείο της Αμφίπολης, στον Αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, στο Αρχαιολογικό Μουσείο και Μουσείο Καπνού στην Καβάλα και το Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων του Θεόδωρου Κοκκινίδη  στα Κηπιά.

25ος  Σε απόσταση 6 χιλιομέτρων από το χωριό μας βρίσκεται το ορειβατικό μονοπάτι της Μεσορόπης και  η βάθρα του Ομβριού για κολύμπι.

26ος    Σε απόσταση 63 χιλιομέτρων (1 ώρα) βρίσκεται το σπήλαιο Αλιστράτης Σερρών και το φαράγγι του Αγγίτη, ενώ λίγο μακρύτερα η λίμνη Κερκίνη.

27ος Σε μόλις 30 χιλιόμετρα απόσταση (μίση ώρα) από το χωριό μας βρίσκονται τα Λουτρά Ελευθερών όπου κανείς μπορεί να απολαύσει ένα ζεστό ιαματικό λουτρό.

28ος   Στην περιοχή του Ποδοχωρίου έχουν την έδρα τους δύο πολύ γνωστά οινοποιεία. Το ένα εξ αυτών συμμετέχει στην εκδήλωση " Δρόμοι του Κρασιού Βορείου Ελλάδος" και είναι επισκέψιμο 2 φορές τον χρόνο (Μάιο και Νοέμβριο).

29ος Τέλος, υπάρχει το όρος Παγγαίο με την πλούσια ιστορία του. 

Χάλκινο βυζαντινό νόμισμα στο Ποδοχώρι

Χάλκινο βυζαντινό νόμισμα βρέθηκε 300 περίπου μέτρα δυτικά του οικισμού του Ποδοχωρίου, στην ευρύτερη περιοχή "Τσιομπλιακτσήδες" ή "Τσομλεκτσήδες" ή "Τσομλεκτσιλίκι"  (από την τούρκικη λέξη comlekcilik = αγγειοπλαστική) και παραδόθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας. 

Με επιστολή της η κα Πηνελόπη Μάλαμα, Αρχαιολόγος-Προϊσταμένη Τμήματος ΕΦΑ Καβάλας μας ενημέρωσε ότι το νόμισμα εξετάστηκε, ταυτοποιήθηκε και βρέθηκε ότι είναι Ανώνυμος φόλλις του αυτοκρατορα Κωνσταντίνου   Ι΄ Δούκα (1059-1067) Τύπος F.

Στον εμπροσθότυπο εικονίζεται  ένθρονος Χριστός 

και στον οπισθότυπο  η επιγραφή 

                                   ΙSXS

                                   bASILE

                                   bASIL (Ιησούς Χριστός Βασιλεύς Βασιλέως).

Μας ενημέρωσε επίσης ότι το νόμισμα βρέθηκε σε αρχαιολογικό χώρο γνωστό στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας.

Επιβεβαιώνεται για ακόμη μια φορά -με την εύρεση αυτού του χάλκινου νομίσματος- η ιστορική συνέχεια του χωριού μας και η αδιάλειπτη παρουσία του στον χρόνο και τον χώρο.

Ολόκληρη η συναυλία του Βασίλη Λέκκα & της χορωδίας ΣυνΩΔΗπόροι

Συναυλία Βασίλη Λέκκα στο Ποδοχώρι   Μέρος 1ο

Συναυλία Βασίλη Λέκκα στο Ποδοχώρι   Μέρος 2ο

Συναυλία Βασίλη Λέκκα στο Ποδοχώρι   Μέρος 3ο

Ο Βασίλης Λέκκας και οι συνΩΔΗποροι στο Ποδοχώρι

Μια μαγική βραδιά χάρισαν ο Βασίλης Λέκκας και η χορωδία ΣυνΩΔΗπόροι  της Καβάλας,  το Σάββατο 14 Ιουλίου, σε όσους παρακολούθησαν την συναυλία τους στο ανοιχτό αμφιθέατρο του Ποδοχωρίου.

Την συναυλία, που είχε διάρκεια  δυόμιση περίπου  ωρών, παρακολούθησαν περισσότεροι από 400 κάτοικοι  όλων των ηλικιών του χωριού μας, καθώς και αρκετοί επισκέπτες από την γύρω περιοχή. Οι νότες του Χατζιδάκη, Θεoδωράκη, Ξαρχάκου  και άλλων συνθετών,  μας  ταξίδεψαν  και μας γέμισαν όμορφα συναισθήματα.

                                   

Στα παραλειπόμενα της εκδήλωσης η παρουσία του Δημάρχου Παγγαίου, Φίλιππου Αναστασιάδη, ο οποίος αν και  δήλωσε πως ήρθε για έναν σύντομο χαιρετισμό με σκοπό να  αποχωρήσει στην συνέχεια για άλλες  καλοκαιρινές εκδηλώσεις  στις οποίες ήταν προσκεκλημένος, τελικά παρακολούθησε την συναυλία μέχρι το τέλος, δηλώνοντας "... είμαι συγκινημένος και ευτυχώς που δεν έφυγα".

Ο μαέστρος Γιάννης Κανάκης  στο πιάνο και στην διεύθυνση της χορωδίας ήταν μοναδικός. 

                 

Την εκδήλωση διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ποδοχωρίου κάνοντας πράξη την ιδέα  του Θεόδωρου Μητρούση, με τον οποίο όπως μας αποκάλυψε ο ίδιος ο Βασίλης Λέκκας συνδέονται με  μακροχρόνια φιλία. 

Μέρος της συναυλίας,  την συνέντευξη του Βασίλη Λέκκα, του μαέστρου  Γιάννη Κανάκη  και του προέδρου του Πολιτιστικού Συλλόγου Δημήτρη Τράικου, στο CENTER TV μπορείτε να δείτε  πατώντας εδώ. 

Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Φώτα - Στην Ποδογόριανη, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα

Μια σημαντική παρακαταθήκη  και  άγνωστες πτυχές  από τα ήθη και τα έθιμα της Ποδογόριανης του 1900 περίπου, μας άφησε ανάμεσα σε άλλα, στο χειρόγραφο πόνημα του για την ιστορία του χωριού μας,  ο  δάσκαλος Κώτσιος Αδάμος. 

Ποδαρικό στο Ποδοχώρι τα τελευταία χρόνια

Άλλα από αυτά τα έθιμα έμειναν αναλλοίωτα στον χρόνο, κάποια άλλαξαν, μερικά χάθηκαν εντελώς, ενώ προστέθηκαν καινούρια. Τα κείμενα είναι δικά του, με ελάχιστες τροποποιήσεις - κυρίως ορθογραφικές - και ακόμη λιγότερες διευκρινιστικές προσθήκες  μέσα σε παρενθέσεις.

Χριστούγεννα

"Οι γιορτές στο χωριό μας άρχιζαν με την γιορτή των Χριστουγέννων. Με αυτές συνέπιπταν και οι διακοπές των μαθημάτων του σχολείου. Τα παιδιά  ιδιαίτερα περίμεναν τα Χριστούγεννα σαν μια από τις πιο μεγάλες γιορτές της Χριστιανοσύνης. Το κέντρο των γιορτών ήταν η εκκλησία. Τρεις συνεχείς μέρες η ψυχή των χριστιανών υψώνονταν πάνω από τις ασχολίες, τις κακίες και τις αμαρτίες. Οι πιστοί πήγαιναν στην εκκλησία να προσευχηθούν και να μεταλάβουν, μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά τους. Το απόγευμα της πρώτης μέρας, από παλιό έθιμο παρέες-παρέες επισκέπτονταν τους γιορτάζοντες, για να τους ευχηθούν τα "Χρόνια Πολλά". Αυτό το έθιμο το εκτελούσαν και οι νέοι των 17-18 χρονών. Χρίστηδες, Χρυσούλες, Χρυσάνθες το χωριό είχε αρκετούς. Οι επισκέψεις αυτές συνεχίζονταν ως αργά τη νύχτα κι έδιναν μια ωραία εθιμοτυπία. Το ίδιο γινόταν και την τρίτη μέρα του Αγίου Στεφάνου.

Οι παλιοί Ποδογοριανιώτες  τα Χριστούγεννα δεν έψελναν τα κάλαντα. Έσφαζε όμως η κάθε οικογένεια από ένα γουρούνι, κατσίκα ή προβατίνα, που τα πάχαιναν με τα λιανοφάσουλα του Λόγγου."

Πρωτοχρονιά

"Ο Αι- Βασίλης συνέπιπτε πάντα με την Πρωτοχρονιά. Όσοι ήταν παλιομερολογίτες γιόρταζαν τις γιορτές (13) δεκατρείς μέρες αργότερα. Τέτοιοι υπήρχαν στην Μουσουρώπ' αρκετοί. Είχαν και δικιά τους εκκλησία.

Οι μαθητές του σχολείου είχαν μεγάλη χαρά, όχι μόνο για τον γιορτασμό των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, μα θαρρώ πως  περισσότερο γιατί ήταν κλειστό το σχολείο και έπαιζαν αχόρταγα. Δεν είχαν μαθήματα. Οι δάσκαλοι δεν  μας έδιναν κατ' "οίκον εργασία" γιατί ήξεραν από τον εαυτό τους ότι δεν θα διαβάζαμε.  Όποιος δάσκαλος το επιχείρησε να δώσει εργασία στους μαθητές το μετάνοιωσε πικρά. Σκράπες πηγαίναμε στο σχολείο στις οχτώ του Γενάρη.

Τα παιδιά από την παραμονή της Πρωτοχρονιάς - Αϊ-Βασίλη έπλεκαν πάνω σε ένα δίσκο στεφάνι γύρω του και δύο διασταυρούμενα τόξα πάνω του, φτιαγμένα από δάφνες και κισσό, ενώ στην μέση του  δίσκου έβαζαν με ευλάβεια και μια εικόνα του Αϊ-Βασίλη. Ξυπνούσαν από την νύχτα, από τις τέσσερις το πρωί και παίρναν στην σειρά τα σπίτια τραγουδώντας το Αϊ- Βασιλιάτικο:

Αϊ-Βασίλης έρχεται από την Καισαρεία,

βαστά εικόνα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι,

το καλαμάρι τ' έγραφε και το χαρτί τ΄ μιλούσε:

Βασίλη μ' πόθε έρχεσαι και πόθε κατεβαίνεις;

Από την μάνα μου έρχομαι στο δάσκαλο πηγαίνω.

Κάτσε να φας κάτσε αν πιεις, κάτσε να τραγουδήσεις.

Εγώ γράμματα έμαθα, τραγούδια δεν ηξεύρω.

..........................................................................

Οι νοικοκυρές έβγαιναν  κι έκαναν στα παιδιά διάφορα δώρα. Κουλούρια, τα οποία περνούσε ο αρχηγός της παρέας σε ένα βουκέντρι ή σε μία γκλίτσα. Τους έδιναν ακόμα ξεροκέρατα, μανταρίνια, μεταλλίκια, δεκάρες, γέννημα (κριθάρι, σιτάρι) κι ότι άλλο είχαν και ετοίμαζαν.

Τα μεγαλύτερα αγόρια των 16 -17 χρόνων οργάνωναν καρναβάλι και γύριζαν στους δρόμους του χωριού. Το καρναβάλι θύμιζε τους τραγοφόρους της αρχαίας Ελλάδας. Φορούσαν δερμάτινα ρούχα, σακάκι και πανταλόνι από δέρμα τράγων ή κατσικιών με το τρίχωμα από έξω. Έβαζαν στο κεφάλι τους διάφορες πρόχειρες μάσκες που ανέβαιναν προς τα πάνω σαν αψίδες με προσωπεία κολλημένα πάνω τους. Στην μέση τους βάζαν μία γερή ζώνη κι από αυτή κρέμαγαν μεγάλα κουδούνια - τσάνια και τακαρντάκια. Στα πόδια φορούσαν τα καλτσούνια και τα τσαρούχια των πατεράδων τους. Χόρευαν διάφορους χορούς περπατώντας  και τραγουδούσαν κι άλλα τραγούδια  για τον Αϊ -Βασίλη.

Οι αράπηδες της Νικήσιανης, έθιμο την ημέρα του Αϊ-Γιάννη

Οι μεγαλύτεροι  πάλι, παίζαν κουμάρο (χαρτιά με χρήματα) στο καφενείο του Γερομάλαμα -πατέρα του Θόδωρου και Βαγγέλη Μάλαμα. Γιόρταζαν οι Βασιλάκηδες και οι Βασιλικές. Και πάλι παρέες-παρέες επισκέπτονταν τους γιορτάζοντες με ευχές για τον καινούριο χρόνο, για πολύ μαξούλι (η σοδειά, η συγκομιδή: για την Ποδογόριανη, κυρίως ο καπνός) και γέννημα (σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι,κλπ.).

Ποδάρκιασμα

"Την επομένη γινόταν το Ποδάρκιασμα. Η λέξη αυτή αποτελεί τοπικισμό. Οι Έλληνες της νότιας Ελλάδας δεν την γνώριζαν καν. Η λέξη  προέρχεται από το ποδαρικό:" Καλή τύχη την οποία φέρνει εις τους άλλους καθ' ορισμένας ημέρας ή περιστάσεις ο πρώτος επισκέπτης" [Λεξικό Πρωίας]. Ο κάθε νοικοκύρης ξυπνούσε πολύ πρωί κι άναβε στο τζάκι φωτιά με κούτσουρα. Ο δε πρώτος της παρέας έμπαινε στο σπιτικό και κουβαλούσε μαζί του μια μεγάλη πέτρα που την άφηνε στην γωνία με τα λόγια:  "Οι λίρες που θα πάρετε φέτος από το μαξούλι, να είναι δύο φορές βαρύτερες από αυτήν εδώ την πέτρα". Έριχνε ακόμα και αλάτι στην φωτιά και ενώ πατλακούσε (έσκαγε) από την πυρά, συνέχιζε τις  ευχές του για υγεία, χαρά και πολύ σοδειά. Για αρραβώνες και γάμους στις νέες και νέους. Μετά κάθονταν όλη η παρέα ένα γύρω κι η νοικοκυρά τους κερνούσε μ' ότι είχε ετοιμάσει. Το αντέτι (έθιμο) αυτό το κάνουν οι μεσόκοποι, τα παληκάρια και οι γλεντζέδες. Οι παρέες που συναντιόνταν στον δρόμο έδιναν η μία στην άλλη καλές ευχές για τον καινούριο χρόνο".

Τα Φώτα και τ΄Αϊ-Γιαννιού

"Τα Φώτα και τ' Αϊ- Γιαννιού ήταν επίσης λαμπρές γιορτές για τους χριστιανούς της Ποδογόριανης. Τον σταυρό ο παπα-Κωνσταντής τον έριχνε στον Τσιούρτσουρα για να μην τον μαγαρίσουν οι Τούρκοι που κάθονταν στον απάνω μαχαλά. Ήταν χρονιές που οι χριστιανοί πήγαιναν και τον έριχναν ως πάνω στην Κορτσίτσα (2 χλμ. περίπου έξω από το χωριό). Κι επειδή εκείνα τα χρόνια έκανε πολλά κρύα και το νερό έπιανε πάγο πάνω, σπάζαν τον πάγο και ο παπάς έριχνε τον σταυρό στο παγωμένο νερό. Νέα παλικάρια ρίχνονταν μόνο με τα εσώρουχα μέσα στην μπάρα κι όποιος τον έβρισκε τον παρέδιδε στον παπά φιλώντας του το χέρι.Το απόγευμα τον γυρνούσε η παρέα που τον βρήκε από σπίτι σε σπίτι. Τέτοιες κρύες χρονιές οι Τούρκοι έλεγαν : "Γκιαούρλαρ μπου σενέ καβι ουλατζιακλάρ"(Οι έλληνες φέτος θάναι πολύ γεροί). Στα νεώτερα χρόνια, όταν πια είχαν φύγει οι Τούρκοι κάνανε μπάρες στο λάκκο από τα Κρύα τα νερά και κάτω. Το Γενάρη του 1934 κάναμε την μπάρα πενήντα μέτρα πάνω από το κάτω γεφύρι (γέφυρα του Λαζίδη). Το νερό το θόλωσαν επίτηδες, μα ο Λεωνίδας Βουλγαρούδης έψαχνε καλά με το χέρια του στο βυθό, βρήκε τον σταυρό, φίλησε το χέρι του παπα-Γιώργη και μουσκίδι όπως ήταν μόνο με τα εσώρουχα του τράβηξε τρέχοντας για το σπίτι του που δεν ήταν και κοντά."

Σημειώσεις

1. Το έθιμο των "παμπόγερων", όπως τους ονoμάζει, το αναφέρει και ο Αστέριος Γούσιος, στο βιβλίο του "Η κατά το Παγγαίο χωρα", Λιψία 1894. Το έθιμο αυτό γίνεται την ημέρα του Αγίου Ιωάννη. Οι "παμπόγεροι" εδώ τρομάζουν τον κόσμο στον δρόμο και τα σπίτια και ζητούν χρήματα.

2. Στο ίδιο βιβλίο αναφέρεται και το έθιμο για το "Ποδάρκιασμα", στο οποίο δίνουν όλοι μεγάλη σημασία. Αν λ.χ. το εισόδημα του έτους ήταν καλό, πίστευαν ότι ο ποδαρκιάσας είχε καλό "ποδαρικό", ενώ το αντίθετο αν το εισόδημα δεν ήταν καλό.

3. Τα κάλαντα για τον Αϊ-Βασίλη συμπληρώθηκαν από το ίδιο βιβλίο, γιατί ο Κ. Αδάμος αναφέρει μόνο τις τρεις πρώτες στροφές.

"Ταξίδι εντός", Κυριακή Πατρωνάκη- Χαραλαμπίδου

Την νέα της έκθεση εγκαινιάζει η ζωγράφος Κυριακή Πατρωνάκη-Χαραλαμπίδου στις 9 Νοεμβρίου στις 20:00, στην Γκαλερί  "Ειρμός", Λεωφόρος Νίκης 17, στην Θεσσαλονίκη. Η έκθεση με θέμα "Ταξίδι  εντός" θα διαρκέσει έως τις 2 Δεκεμβρίου.

Ποιές λύπες, ποιές χαρές με διάλεξαν;             

Σε αυτή την δουλειά της,  είναι ο μύθος της Αριάδνης που της πρόσφερε εικόνες. Την εικόνα της μυθικής Αριάδνης, που διστακτικά, προσεκτικά τυλίγει στον μίτο της όνειρα, φόβους, ελπίδες, λάθη, πυξίδες, ρολόγια, κλειδιά...

Η Κυριακή Πατρωνάκη-Χαραλαμπίδου γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Ποδοχώρι Καβάλας το 1958. Κόρη  του αείμνηστου Ηλία Πατρωνάκη, που διετέλεσε πρόεδρος του χωριού μας από το 1978 έως το 1982.

Παρακολούθησε μαθήματα αγιογραφίας, ζωγραφικής και ταπισερί σε καλλιτεχνικά εργαστήρια και κοντά σε καταξιωμένους καλλιτέχνες της Θεσσαλονίκης. Έργα της βρίσκονται σε πολλές ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Είναι μέλος του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδος. Ζει και εργάζεται στην Θεσσαλονίκη.

Στις πλαγιές της Βιβλίας Χώρας

Μέχρι τώρα έχει παρουσιάσει τα έργα της στις παρακάτω ατομικές εκθέσεις:

1996   Αίθουσα Τέχνης Αtrion - Θεσσαλονίκη, "Στη Χώρα των Αγγέλων"

1997 Αίθουσα Τέχνης Χρύσα - Κατερίνη, "Εωθινή Ακολουθία"

1998    Τεχνοχώρος  - Κοζάνη, "Νόστος"
1999 Αίθουσα Τέχνης Αtrion - Θεσσαλονίκη, "Terra Incognita I"

2000 Αίθουσα Τέχνης Χρύσα - Κατερίνη, "Terra Incognita II"

2003  Αίθουσα Τέχνης Αtrion - Θεσσαλονίκη, "Ανύποπτη Άνοιξη"

2004 Αίθουσα Τέχνης Χρύσα - Κατερίνη, "Αναζητώντας τον Όλυμπο"

2008 Γκαλερί Αργώ - Αθήνα, "Το Πρώτο Κόκκινο"

2009 Αίθουσα Τέχνης Αtrion - Θεσσαλονίκη, "Η Επιστροφή της Περσεφόνης"

2010 Αίθουσα Τέχνης Χρύσα - Κατερίνη, "Περιμένοντας τον Δημοφώντα"

2011 Γκαλερί Αργώ - Αθήνα, "Με πυξίδα το δάσος"
2015   Αrtion Galleries - Αθήνα, "Επίμονη Άνοιξη"

Την πρόσκληση για την νέα της έκθεση μπορείτε να την δείτε εδώ, ενώ τον κατάλογο με το σημείωμα της, την κριτική του  Χάρη Καμπουρίδη, Ιστορικού τέχνης- σημειολόγου και τα έργα της έκθεσης μπορείτε να τα δείτε εδώ.

Ξέφωτο στο Παγγαίο

Περισσότερες πληροφορίες για τα έργα της, τις κριτικές,  την δημοσιότητα και τον τρόπο επικοινωνίας μαζί της, μπορείτε να δείτε στην ιστοσελίδα της : http://kyriaki.com.gr/index.php