Η Ποδογόριανη στoν Μακεδονικό Αγώνα 1905-1908

Ελάχιστοι σήμερα γνωρίζουν για την συμμετοχή των κατοίκων της Ποδογόριανης (Ποδοχωρίου) στον Μακεδονικό Αγώνα του 1905-1908. 

Ιωάννης Μπατάκας (1904-1978)  

Η Ποδογόριανη, ελληνορθόδοξη κοινότητα, με ψηλό εθνικό φρόνημα και ζήλο προς τα γράμματα, δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από αυτόν τον εθνικό   αγώνα. Μόλις λίγα χρόνια πριν το 1882 είχε ολοκληρωθεί  η ανέγερση    του Ιερού ναού του Αγίου Γεωργίου που ξεκίνησε το 1847, ενώ το 1900 περίπου είχε κτισθεί  "νέον διδακτήριο"  με τις συνδρομές της αδελφότητας των νέων κάτω από την καθοδήγηση του "Λευίτη"- ιερέα του χωριού. Για τους παραπάνω λόγους, η συμμετοχή κατοίκων της Ποδογόριανης  ενάντια στα σχέδια εκβουλγαρισμού της Μακεδονίας ήταν αυτονόητη. 

Αλλά ας πάρουμε τα γεγονότα με την σειρά.
Ο Κωνσταντινος Νταής (Καπετάν Τσάρας) του Δημητρίου και της Ευαγγελίας γεννήθηκε το 1880 στο Μεσενικόλα της Καρδίτσας. Σταδιοδρόμησε ως στρατιωτικός και πρόσφερε με αυτοθυσία τις υπηρεσίες του στην πατρίδα, στα δύσκολα χρόνια του Μακεδονικού Αγώνα.
Την 1^η Ιουνίου 1905 με αίτηση του ζήτησε από το αρχηγό του κομιτάτου, στρατηγό Δαγκλή Παναγιώτη , να του επιτραπεί να έρθει στο διαμέρισμά Δράμας-Καβάλας-Παγγαίου. Εδώ μπήκε στην υπηρεσία του Προξενείου Καβάλας και της Μητρόπολης Δράμας και ανέλαβε να συγκροτήσει αντάρτικο Σώμα από ντόπιους.

Εφοδιασμένος με το απαραίτητο «νοφούζι» (Οθωμανικό πιστοποιητικό γέννησης) και με το ψευδώνυμο Σπιναρίδης Ευστράτιος «εκ του χωρίου Πλακάδου Μυτιλήνης», έφτασε στις 15 Αυγούστου  στην Δράμα. Ύστερα από πολύωρη σύσκεψη αποφασίστηκε να αναλάβει τη Διεύθυνση των Σχολών Προσωτσάνης, για να μπορεί με την ιδιότητα του Δασκάλου να μελετήσει και να οργανώσει το διαμέρισμα, ώστε την κατάλληλη ώρα να συγκροτήσει αντάρτικο Σώμα.

Χωρίς να χάσει χρόνο οργάνωσε επιτροπές σε όλα σχεδόν τα χωριά, όπου υπήρχε Ελληνική Κοινότητα. Οι επιτροπές ήταν 3μελείς και 5μελείς ανάλογα με τον πληθυσμό του χωριού.

Έργο των επιτροπών ήταν να παρακολουθούν τη βουλγάρικη προπαγάνδα, να αντιδρούν σε αυτή και να επιλέγουν νέους για εκτελεστικά όργανα, να προμηθεύουν οπαδούς και οδηγούς στα αντάρτικα Σώματα, να φροντίζουν την τροφοδοσία  και ενδυμασία τους και γενικά να φροντίζουν για την επιτυχία του έργου των Σωμάτων.

Τα έργο του δυστυχώς σταμάτησε στα τέλη Μαρτίου του 1907, όταν θεωρήθηκε ένοχος για τον φόνο σημαντικού Βούλγαρου πράκτορα, πιάστηκε από τις τούρκικες αρχές, βασανίστηκε, χωρίς φυσικά να ομολογήσει, και μεταφέρθηκε στις φυλακές της Μυτιλήνης. Εκεί κρατήθηκε για τρεις μήνες (σε άλλες πηγές αναφέρεται 6μηνη φυλάκιση), οπότε κατόρθωσε να αποδράσει και να φτάσει στην Αθήνα με κλονισμένη σοβαρά την υγεία του εξαιτίας των βασανιστηρίων.

Υστέρα από μηνιαία νοσοκομειακή νοσηλεία, «μετέβη εις την περιοχήν του Παγγαίου, όπου συγκρότησε το Σώμα του (15μελές) εξ εντοπίων και ήρχισε ν’ αναπτύσσει πλούσιαν δράσιν» με το όνομα καπετάν Τσάρας «μέχρι τέλους Ιουνίου 1908».

Η ανταρτοομάδα συγκεντρώθηκε στο χωριό Πρώτη Σερρών, στις πλαγιές του Παγγαίου. Εκεί στο σπίτι του προέδρου της Τοπικής Επιτροπής Αμύνης, Καραμανλή, έδωσαν οι μακεδονομάχοι τον όρκο πίστεως και ξεκίνησαν για τα λημέρια τους στο Παγγαίο.

Σκοπός του Σώματος ήταν να προστατεύσει τα ελληνικά χωριά από τους Βούλγαρους κομιτατζήδες. Να προβαίνει σε αντίποινα εναντίων των βουλγάρικων χωριών. Να εξαπολύει επιθέσεις κατά των βουλγάρικων συμμοριών. Να εμποδίσει την κάθοδο Βούλγαρων στην πεδιάδα της Δράμας και Καβάλας και να εμπνεύσει το αίσθημα της ασφάλειας στον ελληνικό πληθυσμό, που έπρεπε να περιμένει την απελευθέρωσή του από την πατρίδα Ελλάδα. Κατάφερε να επιτύχει τους στόχους του, αφού προστάτευσαν τα γύρω χωριά (Δοξάτο, Χωριστή, Πρώτη, Ροδολείβος κ.α.) από πυρπολήσεις και δολοφονίες, ενώ περιορίστηκε η κάθοδος Βουλγάρων που με το πρόσχημα των θεριστών, έκαναν προπαγάνδα.

Επιτροπές, οδηγοί και εκτελεστικά όργανα υπήρχαν στην Δράμα, Τσατάλτσα (Χωριστή), Δοξάτο, Εδερνιτζίκ( Αδριανή), Προσωτσάνη, Πλεύνα (Πετρούσα), Βώλακα, Πράβι (Ελευθερούπολη), Μεσορόπη, Νικήσιανη.
    

Στα παρακάτω χωριά υπήρχαν μόνο πράκτορες: Ελευθεραί, Αυλή, Παλαιοχώρι, Ποδογόριανη, Κάριανη.

Από την Ποδογόριανη οι Παπαγεώργης (Γεώργιος) και Ζαχαρίας (Καράμπελας) αναφέρονται στο χειρόγραφο του ίδιου του Καπετάν Τσάρα, όπως φαίνεται και  στις παραπάνω φωτογραφίες. Ο πρώτος ως πράκτορας και ο δεύτερος ως οδηγός βουνού.

Σε αυτή την  φωτογραφία, σε κάποια πλαγιά του Παγγαίου πάνω δεξιά απεικονίζονται οι Μακεδονομάχοι Ζαχαρίας Καράμπελας (1885-1939) (15) και Βασίλης Παπακωνσταντίνου (16). Το έτος που αναγράφεται στην φωτογραφία  μάλλον είναι λάθος, αν δεχτούμε ότι το Αντάρτικο Σώμα δημιουργήθηκε το 1907.

Η ίδια φωτογραφία αλλά με τα ονόματα των μακεδονομάχων χειρόγραφα, βρίσκεται στην κατοχή της Χρυσούλας Καράμπελα-Χαριζάνη, κόρης του Ζαχαρία Καράμπελα.            

Σύμφωνα με μαρτυρίες   στον Μακεδονικό Αγώνα συμμετείχαν και οι αδελφοί Μιχάλης και Σταύρος Παπακωντσαντίνου, όπως  και ο Αμπατζής Κωνσταντίνος. 

Το παρακάτω τραγούδι ήταν το αγαπημένο τραγούδι του Ζαχαρία Καράμπελα οδηγού του Σώματος του καπετάν Τσάρα, όπως το τραγούδησε η σύζυγός του Αλεξάνδρα Γούναρη-Καράμπελα και καταγράφηκε το 1977, και αναφέρεται στον Καπετάν Τσιάρα, και το λημέρι των ανταρτών στο Παγγαίο.

Στον γιαλένιου τουν ουντά,     

κάθιτ’ ου καπετάνιους

και τα παιδιά του ήλιγι                       
και τα παιδιά του λέει:

                                                        

-Για αφκρισθείτε, μωρέ σεις παιδιά,    
άιντε,  αν δείτε κείνο το βουνό 

πως άναψε και καίγει

εκεί θα λημεριάσουμι, παιδιά,

θα στήσουμε λημέρι  

πώ ΄χει ντα κρύα   τα νερά   
και τα παχιά κριγιάρια 

εκεί θα λημεριάσουμε, παιδιά.

Παρακάτω παρατίθεται το ίδιο τραγούδι που τραγουδιόταν στην Μεσορόπη με κάποια διαφοροποίηση.

Ο γερο- καπετάνιος (χορευτικό βαρύ λεβέντικο)

Άιντε, και στον γυαλένιο τον  ουντά,

Κάθετ’ ο καπετάνιος-παιδιά μ’                

Οφ…και τα παιδιά του (μωρέ) μάλωνε                 

Οφ…και τα παιδιά του (μωρέ) μάλωνε      

 Άιντε και τα παιδιά του  μάλωνε και στα παιδιά του λέγει       

-παιδιά μ’  
                                                                                                      

Οφ… –Αφουγκρισθήτε σεις μωρέ παιδιά                       

Άιντε,  αφουγκρισθήτε βρε παιδιά             

τι λέγ’  ο καπετάνιος  -παιδιά μ’,

Οφ..! Το βλέπ’ τε ‘κεινο μωρέ το βουνό;                

Άιντε,  το βλέπ’ τε ‘κεινο το βουνό   που στέκει αντικρύ μας,   

πώχει αντάρα στην κορφή και καταχνιά στον κάμπο,

-παιδιά μ΄; 

Οφ…εκεί παιδιά μ’, θα λημεριάσουμε, 

Άιντε, εκεί θα λημεριάσομε, θα στήσουμε λημέρι, παιδιά μ’,

Οφ…που φέρν’ η Βλάχα το ψωμί πρωί και μεσημέρι, 

παιδιά μ’,    

Εκεί, παιδιά μ’ θα λημεριάσουμε.

Σημειώσεις 

1. Η  πρώτη φωτογραφία είναι του Ιωάννη Μπατάκα. Ο Ιωάννης Μπατάκας γεννημένος το 1904 φυσικά δεν μπορούσε να είναι Μακεδονομάχος. Ενήλικας πια φοράει στολή Μακεδονομάχου, άγνωστο γιατί, -ίσως μόνο για να φωτογραφηθεί-, όπως δεν είναι γνωστό και σε ποιόν ανήκε η στολή. Σύμφωνα με μαρτυρίες δεν πρέπει να ανήκε σε συγγενικό του πρόσωπο.

Βιβλιογραφία

• Αγγελικής Χ. Κιούρτση-Μιχαλοπούλου, Θωμάς Γκισδαβός (1902-1979): Ένας λαϊκός ποιητής και συλλογέας δημοτικών τραγουδιών και εθίμων της Μεσορόπης Παγγαίου.
• Αγγελικής Χ. Κιούρτση-Μιχαλοπούλου, Ο Καπετάν Τσάρας και η δράση του στην περιοχή του Παγγαίου (1905-1908). Μέσα από χειρόγραφες σημειώσεις του ιδίου και από ντόπιους πληροφοριοδότες.
• Χατζηκυριάκου, Γ. (1962). Σκέψεις και εντυπώσεις εκ περιοδείας ανά την Μακεδονία(1905-1906). Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου.
• 1821-1923. 102 ГОДА БОРЬБЫ ЗА РОДИНУ И СВОБОДУ. История одной греческой семьи, раскрывающаяся в  реликвиях, фотографиях и открытках того времени. (102 χρόνια αγώνων για την Πατρίδα και την Ελευθερία. Η ιστορία μιας ελληνικής οικογένειας μέσα από κειμήλια, φωτογραφίες και καρτ-ποστάλ της εποχής) .
• Μαρτυρίες: Χρυσούλα (Ξενούδη)Καράμπελα-Χαριζάνη, Ελένη Παπακωνσταντίνου, Βιγρινία Μπατάκα.

Πέτρινα γεφύρια του Παγγαίου

Σε μια εξαιρετική  καταγραφή  των Πέτρινων γεφυριών του Παγγαίου προχώρησε ο Θανάσης Δασκαλούδης, μέλος του Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου Καβάλας.

Στην ιστοσελίδα του ΕΟΣ   Καβάλας  μπορούμε να διαβάσουμε πληροφορίες, να δούμε φωτογραφίες  και  μέσα από τον χάρτη να δούμε την ακριβή τοποθεσία του κάθε γεφυριού. 

Ανάμεσα στα  25 πέτρινα γεφύρια  βρίσκονται και δύο του χωριού μας, το γεφύρι   του Λαζίδη και το γεφύρι του Γοργία.

Ακολουθεί το κείμενο του Θανάση Δασκαλούδη και στο τέλος του κειμένου ο σύνδεσμος του ΕΟΣ Καβάλας   με τις πληροφορίες και το φωτογραφικό υλικό (κάνοντας κλικ πάνω στην εικόνα του κάθε γεφυριού).

"Η περιοχή του Παγγαίου όρους διαθέτει έναν αρκετά μεγάλο αριθμό παλιών πέτρινων γεφυριών. Τα γεφύρια αυτά, σε αντίθεση με τα φημισμένα μεγάλα γεφύρια της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας, είναι μικρά σε μέγεθος και, στην πλειοψηφία τους, άγνωστα. Παρόλα αυτά συνεχίζουν να είναι αξιόλογα δείγματα λαϊκής αρχιτεκτονικής, μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου και αποτελούν σημαντικά ιστορικά τεκμήρια. 
  

Ιστορικές αναφορές για το πότε και από ποιους κτίστηκαν, δεν υπάρχουν. Οι ελάχιστες πληροφορίες για αυτά, διασώζονται μέσα από τις προφορικές μαρτυρίες των ηλικιωμένων κατοίκων. Το πιο πιθανό είναι να έχουν κατασκευαστεί  τον 19ο  αιώνα από συνεργεία μαστόρων της Ηπείρου και της Δυτικής Μακεδονίας, που έκτισαν και τα περισσότερα σπίτια των χωριών.

Η πλειοψηφία των γεφυριών βρίσκεται μέσα στους οικισμούς, περιμετρικά του βουνού και γεφυρώνουν τα ρέματα και τις στενές χαράδρες που εμπόδιζαν την μεταξύ τους επικοινωνία, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες που τα ορμητικά νερά των χειμάρρων έκαναν αδύνατη την διέλευση τους.

Τα ονόματά τους προέρχονται από το όνομα του χωριού, από την τοποθεσία στην οποία βρίσκονται ή από τον όνομα του ιδιοκτήτη κάποιου γειτονικού σπιτιού.

Ο αρχικός αριθμός τους ήταν υπερδιπλάσιος αλλά πολλά από αυτά, είτε αντικαταστάθηκαν από νέα τσιμεντένια γεφύρια, είτε μπαζώθηκαν, είτε εντοιχίστηκαν σε τσιμεντένιους οχετούς  κατά την διάνοιξη σύγχρονων αυτοκινητόδρομων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα πέτρινα γεφύρια της Ελευθερούπολης όπου από τα οκτώ που υπήρχαν, έχει διασωθεί μόνο το ένα. Επίσης σε αρκετά από τα πέτρινα γεφύρια έχει ασφαλτοστρωθεί το οδόστρωμά τους και έτσι συνεχίζουν μέχρι και σήμερα να εξυπηρετούν τις μετακινήσεις ανθρώπων και των αυτοκινήτων.

Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στον πρώην Δήμο Πιερέων, υπήρξε μια οργανωμένη προσπάθεια για την διάσωσή τους και έτσι, 15 πέτρινα  γεφύρια αναπαλαιώθηκαν και συντηρήθηκαν. Όμως μόνο τα έξι γεφύρια του χωριού Δωμάτια έχουν κηρυχτεί διατηρητέα μνημεία (ΦΕΚ. 792/Β/17-12-1990).

Στην ιστοσελίδα αυτή παρουσιάζονται 25 γεφύρια και 2 υδρογέφυρες που έχουν εντοπιστεί στην περιοχή του Παγγαίου. Το κάθε γεφύρι συνοδεύεται από σύντομες πληροφορίες και  από αντίστοιχο  φωτογραφικό υλικό. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει δοθεί στην τοποθεσία των γεφυριών για όσους θέλουν να τα επισκεφτούν. Γι αυτό υπάρχει χάρτης με την θέση του κάθε γεφυριού και περιγράφεται αναλυτικά ο τρόπος  προσέγγισής του.

Απρίλιος 2017
Θανάσης Δασκαλούδης"

Μπορείτε να δείτε τα γεφύρια του Παγγαίου πατώντας  εδώ.